مسیر آفتابگردان – راه آهن ایران و چین از مغولستان داخلی
این مسیر یک دالان تخصصیشده و کوتاهتر است که در اردیبهشت ۱۳۹۷ (می ۲۰۱۸) افتتاح شد و به طور خاص برای پاسخگویی به یک نیاز تجاری مشخص طراحی شده است: صادرات محصولات کشاورزی، از منطقه حاصلخیز مغولستان داخلی چین به بازار مصرف ایران. مسافت کل این مسیر حدود ۸۰۰۰ کیلومتر است که آن را به یکی از کوتاهترین مسیرهای ریلی مستقیم بین چین و ایران تبدیل میکند و زمان حمل و نقل آن نیز حدود ۱۵ روز است. هسته این مسیر مشابه دیگر کریدورهای شمالی، یعنی عبور از قزاقستان و ترکمنستان و ورود از مرز سرخس است. تمایز اصلی آن، مبدأ بسیار خاص آن در شمال چین و انگیزه اقتصادی کاملاً تعریفشده پشت ایجاد آن است. این مسیر نمونهای عالی از چگونگی تطبیق کریدورهای کلان ترانزیتی با نیازهای تجاری محلی و منطقهای است.
شهر بایان نور در منطقه خودمختار مغولستان داخلی چین، قطب اصلی تولید کشاورزی صنعتی و دولتی در کشور خصوصا گیاه آفتابگردان است. ایران به عنوان یکی از بزرگترین مصرفکنندگان روغن آفتابگردان در منطقه، بازار طبیعی این محصول به شمار میرود. پیش از راهاندازی این خط ریلی، صادرات این محصول به روش سنتی، یعنی حمل به بنادر شرقی چین (مانند تیانجین یا چینگدائو) و سپس حمل دریایی طولانیمدت به بندرعباس، انجام میشد که هم زمانبر (حدود ۴۵ تا ۶۰ روز) و هم پرهزینه بود. راهاندازی این قطار باری مستقیم، یک انقلاب لجستیکی برای تجار این منطقه ایجاد کرد.
قطار پس از بارگیری در بایان نور، به سمت غرب و ایستگاه مرزی خورگس حرکت میکند. انتخاب گذرگاه خورگس-آتنکولی برای این مسیر نیز منطقی است، زیرا از مبدأ شمالی، دسترسی به این گذرگاه میتواند بهینهتر باشد.
در مرز خورگس، فرآیند استاندارد تعویض بوگی برای تطبیق با ریل عریض قزاقستان انجام میشود. این مرحله برای تمام محمولهها ضروری است.
سپس، قطار وارد قزاقستان شده و مسیر خود را به سمت جنوب غربی و ایستگاه مرزی بالاشاک در مقابل ترکمنستان ادامه میدهد. این بخش از سفر در دشتهای قزاقستان صورت میگیرد.
عبور از ترکمنستان، بخشی کوتاه اما ضروری است. قطار از این کشور عبور کرده تا به ایستگاه مرزی ساراخس برسد. در این نقطه، دومین تعویض بوگی انجام میشود تا واگنها برای حرکت در شبکه ریلی ایران آماده شوند.
پس از ورود به ایران از مرز سرخس، قطار مسیر نهایی خود را در ایران طی کرده و به تهران (ایستگاه نیکپسندی) میرسد. از آنجا محصولات برای مصرف در بازار ایران یا فرآوری توزیع میشوند. این مسیر نه تنها زمان حمل را به حدود یکچهارم روش دریایی کاهش داد، بلکه با حذف مراحل بارگیری و تخلیه میانی در بندر، کیفیت و تازگی محصول کشاورزی را نیز به طور چشمگیری بهبود بخشید. موفقیت این مسیر نشان میدهد که چگونه راهآهن میتواند مزیت رقابتی تعیینکنندهای برای محصولات باارزش ولی فاسدشدنی یا حجیم ایجاد کند.ن مسیر نیز منطقی است، زیرا از مبدأ شمالی، دسترسی به این گذرگاه میتواند بهینهتر باشد.
